Religie starożytnej Grecji i Rzymu

Politeizm to wiara w wielu bogów - zwykle jest to panteon mniej więcej równych sobie bóstw. Bogo­wie ci czasami przypominają wyglądem ludzi, cza­sami zaś przedstawiani są jako pół - ludzie, pół -zwierzęta. Starożytni Grecy wierzyli w 12 bogów zamieszkujących górę Olimp i boga świata pod­ziemnego. Oprócz bogów istniało także - dziewięć Muz, opiekunek artystów i uczonych, herosi i trzy Mojry - boginie przeznaczenia, decydujące o ludz­kim życiu. Na politeistycznych panteonach zasiada­li również bogowie reprezentujący poszczególne pierwiastki natury, takie jak: niebo, słońce czy księ­życ. Zwykle bogowie burz i słońca byli rodzaju męskiego, a księżyca i Ziemi - żeńskiego.

Religie monoteistyczne czciły tylko jednego boga - zwykle „boga zazdrosnego", wszyscy inni bogowie uważani byli więc za fałszywe bóstwa. Religie politeistyczne były o wiele bardziej ela­styczne, często wchłaniały „obcych" bogów i dołą­czały ich do własnego panteonu. Doskonałym przy­kładem takiego przejmowania bóstw jest religia starożytnych Rzymian - Jowisz i Wenus stali się odpowiednikami greckiego Zeusa i Afrodyty. Zarówno w starożytnej Grecji, jak i w Indiach pan­teon bóstw nieustannie się powiększał.

Elementem, który wyróżnia religie starożytnych Greków i Rzymian, jest ich świecki charakter. Religia Rzymian miała znaczenie raczej praktycz­ne, nie wykształciła się teoretyczna teologia. Wbrew pozorom największym poważaniem wśród Rzymian cieszyli się nie bogowie „oficjalni", lecz rozmaite bóstwa domowe, takie jak Lary i Penaty - opiekujące się gospodarstwem i spiżarnią. Istotną rolę w religijnym życiu starożytnych Rzymian odgrywał też kult przodków.

W przeciwieństwie do Rzymian. Grecy wykazy­wali wielkie zamiłowanie do teorii i spekulacji, do­tyczyła ona raczej spraw z „tego świata" niż świa­ta bogów. Wiele greckich mitów, opowiadających dzieje poszczególnych bogów, zwłaszcza Zeusa -najważniejszego z nich - przedstawiały ich zwykle jako istoty jedynie nieznacznie lepsze od ludzi. Istnieli jednak bogowie i boginie, którzy trakto­wani byli z wielką powagą, do tego grona zaliczyć trzeba przede wszystkim Apolla i Artemidę.

Ważnym elementem religii starożytnej Grecji i Rzymu były też istniejące niejako obok głównego nurtu wierzeń okryte mgiełką tajemnicy kulty eks­tatyczne - w Grecji był to kult Dionizosa, w Rzy­mie - Bachusa.